Pierwsza taka pracownia w 90-letniej historii. Muzeum Orkana inwestuje w ochronę swoich zbiorów

To ważny krok w historii jednej z najstarszych instytucji kultury na Podhalu. W Muzeum im. Władysława Orkana w Rabce-Zdroju powstaje pierwsza w niemal 90-letniej historii placówki profesjonalna pracownia konserwatorska. Dzięki niej wiele prac związanych z ochroną ponad pięciu tysięcy muzealiów będzie można wykonywać na miejscu, bez konieczności powierzania ich zewnętrznym specjalistom. Nowe zaplecze posłuży również ochronie zabytkowego XVII-wiecznego kościoła św. Marii Magdaleny, w którym mieści się Muzeum.

Muzeum realizuje projekt pod nazwą „Stworzenie i wyposażenie pracowni konserwatorskiej w Muzeum im. Władysława Orkana w Rabce-Zdroju”. Jego całkowita wartość wynosi 100 083 zł, z czego 79 943 zł stanowi dofinansowanie ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. 20 140 zł wkładu własnego zapewnił Powiat Nowotarski, będący organizatorem Muzeum.

Przedsięwzięcie zostało dofinansowane w ramach programu „Wspieranie działań muzealnych”, którego operatorem jest Narodowy Instytut Muzeów. Program służy m.in. wspieraniu profesjonalnej opieki konserwatorskiej nad zbiorami muzealnymi, a także przedsięwzięć wystawienniczych i wydawniczych.

Co istotne, rabczański projekt został wysoko oceniony. W opublikowanych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego wynikach naboru zadanie dotyczące stworzenia i wyposażenia pracowni konserwatorskiej otrzymało 93 punkty i zostało zakwalifikowane do dofinansowania w trybie rezerwy Ministra.

Ponad pięć tysięcy zabytków pod opieką Muzeum

Znaczenie tej inwestycji najlepiej pokazuje skala zbiorów pozostających pod opieką rabczańskiej placówki. Muzeum im. Władysława Orkana od blisko dziewięciu dekad gromadzi, dokumentuje i chroni dziedzictwo kulturowe Górali Zagórzańskich, Podhala oraz grup sąsiednich.

Obecnie kolekcja liczy ponad pięć tysięcy muzealiów. Są wśród nich stroje ludowe i obrzędowe, dawne meble, narzędzia, sprzęty gospodarskie, ceramika, malarstwo na szkle, a przede wszystkim niezwykle cenna kolekcja rzeźby ludowej.

Każdy z tych obiektów, niezależnie od materiału, wieku i wartości artystycznej, z czasem ulega naturalnym procesom starzenia. Dlatego równie ważne jak gromadzenie i prezentowanie zabytków jest systematyczne kontrolowanie ich stanu oraz prowadzenie działań zapobiegających degradacji.

– Każdy zabytek podlega naturalnym procesom niszczenia. Naszym zadaniem jest jak najdłużej zachować go w stanie pozwalającym kolejnym pokoleniom poznawać historię i kulturę regionu. Do tego potrzebne są odpowiednie narzędzia, specjalistyczny sprzęt oraz warunki pracy spełniające współczesne standardy – podkreśla Natalia Klęsk, konserwatorka i restauratorka dzieł sztuki Muzeum im. Władysława Orkana w Rabce-Zdroju.

Konserwacja będzie możliwa na miejscu

Do tej pory Muzeum nie posiadało własnej pracowni konserwatorskiej. Bardziej zaawansowane zabiegi wymagały korzystania z usług wyspecjalizowanych podmiotów zewnętrznych. Oznaczało to nie tylko dodatkowe koszty, ale również konieczność transportowania obiektów i wydłużenie całego procesu.

Utworzenie własnego zaplecza zmienia tę sytuację. Muzeum zyska możliwość prowadzenia na miejscu bieżących prac profilaktycznych, konserwatorskich i dokumentacyjnych oraz dokładniejszego monitorowania stanu poszczególnych eksponatów.

Pracownię wyposażono m.in. w systemy odciągu pyłów i zanieczyszczeń, stół roboczy i stolarski, urządzenia służące do monitorowania mikroklimatu, mikropiaskarkę umożliwiającą precyzyjne oczyszczanie powierzchni, specjalistyczne oświetlenie oraz lupy konserwatorskie.

Do dyspozycji pracowników będzie także sprzęt komputerowy i profesjonalny aparat fotograficzny wraz z wyposażeniem. Pozwoli to tworzyć szczegółową dokumentację konserwatorską, a jednocześnie prowadzić digitalizację zbiorów.

Własna pracownia oznacza więc dla Muzeum większą samodzielność, szybszą reakcję w przypadku zauważenia niepokojących zmian w stanie eksponatów oraz możliwość prowadzenia systematycznej profilaktyki.

Pod ochroną także zabytkowy kościół

Nowe wyposażenie będzie wykorzystywane nie tylko do pracy przy muzealiach. Szczególnej troski wymaga bowiem również sam budynek, w którym od dziesięcioleci prezentowane są rabczańskie zbiory.

Muzeum mieści się w zabytkowym drewnianym kościele pw. św. Marii Magdaleny, jednym z najcenniejszych zabytków Rabki-Zdroju i drewnianej architektury sakralnej Małopolski. Nowe urządzenia umożliwią prowadzenie regularnych działań profilaktycznych oraz dokładniejsze monitorowanie warunków mających wpływ na stan zabytkowej świątyni i znajdującego się w niej wyposażenia.

Ważna inwestycja w jubileuszowym roku

Powstanie pracowni ma dodatkowy wymiar, ponieważ przypada na jubileusz 90-lecia Muzeum im. Władysława Orkana. Rok 2026 jest dla placówki czasem nie tylko podsumowania dotychczasowej działalności, ale także realizacji projektów, które mają wyznaczyć kierunek jej rozwoju na kolejne lata.

Pracownia konserwatorska nie jest jedynym przedsięwzięciem realizowanym z ministerialnym wsparciem. Muzeum otrzymało również dofinansowanie na przygotowanie wystawy czasowej „Dziedzictwo 2.0 – 90 lat Muzeum im. Władysława Orkana w Rabce-Zdroju”. W oficjalnych wynikach programu zadanie to uzyskało 80 punktów i dofinansowanie w wysokości 167 325 zł.

Oba projekty łączy wspólny cel: z jednej strony zachowanie i profesjonalna ochrona dziedzictwa, z drugiej – jego nowoczesne prezentowanie i udostępnianie kolejnym pokoleniom.

Jak wcześniej podkreślały autorki i koordynatorki projektów, Małgorzata Wójtowicz-Wierzbicka i Natalia Klęsk, realizacja obu przedsięwzięć ma połączyć szacunek dla dziewięćdziesięcioletniej tradycji instytucji z nowoczesnym podejściem do ochrony zbiorów i ich prezentacji.

Powstanie profesjonalnej pracowni konserwatorskiej można więc uznać za jeden z najbardziej trwałych efektów jubileuszowego roku. Wystawy i wydarzenia pozostają w pamięci zwiedzających, natomiast specjalistyczne zaplecze będzie służyło Muzeum przez kolejne lata, pomagając chronić przedmioty będące materialnymi świadkami historii Rabki, Zagórzan i całego regionu.

Projekt „Stworzenie i wyposażenie pracowni konserwatorskiej w Muzeum im. Władysława Orkana w Rabce-Zdroju” dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.