Parki Narodowe Czarnogóry - przyrodnicze skarby Bałkanów w relacji Janusza Tomasiewicza
Kolejne spotkanie z cyklu „Wędrówki z pasją”, zorganizowane przez Burmistrza Rabki-Zdroju oraz Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze w Rabce-Zdroju, przyciągnęło do Galerii „Pod Aniołem” tłumy miłośników podróży i przyrody. Sala wypełniła się po brzegi, a wszystko za sprawą wyjątkowego gościa - o pięciu parkach narodowych Czarnogóry opowiadał były dyrektor Gorczańskiego Parku Narodowego Janusz Tomasiewicz, który od kilkunastu lat przemierza Bałkany, dokumentując ich przyrodnicze bogactwo.
Prezentacja była szczegółowym i bogato ilustrowanym przeglądem pięciu obszarów chronionych, zajmujących łącznie około 8% powierzchni Czarnogóry. Prelegent podsumował swoje wieloletnie wędrówki, dzieląc się zarówno wiedzą przyrodniczą, jak i osobistymi obserwacjami dotyczącymi przemian zachodzących w tym niewielkim, lecz niezwykle zróżnicowanym kraju.
Wprowadzenie i kontekst geograficzny
Na początku wystąpienia Janusz Tomasiewicz przybliżył podstawowe informacje o Czarnogórze. Podkreślił, że państwo to jest mniejsze od województwa małopolskiego (13,1 tys. km² wobec 15,1 tys. km²), a zamieszkuje je nieco ponad 600 tysięcy osób. Mimo niewielkiej powierzchni kraj wyróżnia się ogromnym bogactwem krajobrazowym - od wybrzeża Adriatyku po wysokie pasma górskie.
Park Narodowy Lovćen
Pierwszym omawianym obszarem był park położony w pobliżu historycznej stolicy kraju – Cetinje. Centralnym punktem tego miejsca jest mauzoleum Piotr II Petrowić-Niegosz, usytuowane na Jezerskim Wierchu. Prelegent wspomniał o 461 schodach prowadzących na szczyt oraz o rozległej panoramie obejmującej znaczną część kraju. Opisał również krajobraz krasowy, buczyny oraz bogatą florę, w tym liczne rośliny charakterystyczne dla regionu śródziemnomorskiego.
Park Narodowy Jezioro Szkoderskie
Kolejnym przystankiem było największe jezioro Bałkanów – Jezioro Szkoderskie, którego dwie trzecie powierzchni leży w Czarnogórze, a jedna trzecia w Albania. Tomasiewicz określił ten obszar mianem „ptasiego raju” – gniazduje tu około 280 gatunków ptaków, w tym pelikan kędzierzawy. Zwrócił także uwagę na bogactwo ichtiofauny – 48 gatunków ryb – oraz na turystyczne miejscowości Virpazar i Rijeka Crnojevića, stanowiące ważne centra ruchu turystycznego.
Park Narodowy Biogradska Góra
Następnie prelegent przedstawił jeden z najstarszych obszarów chronionych w Europie, którego ochrona sięga 1878 roku. Sercem parku jest Biogradzka Puszcza - jeden z ostatnich dziewiczych lasów na kontynencie. Podkreślono imponujące rozmiary buków, jaworów i jodeł oraz niezwykłe bogactwo flory liczącej około 2000 gatunków roślin, w tym liczne endemity.
Park Narodowy Prokletije
W dalszej części wystąpienia omówione zostały tzw. Góry Przeklęte – pasmo o wyraźnie alpejskim charakterze i deniwelacjach sięgających 2000 metrów. Prelegent zwrócił uwagę na zjawiska krasowe, zwłaszcza wywierzysko Oko Skakavice, z którego wypływa woda o stałej temperaturze około 8°C. Wspomniał również o rejonie jeziora Hridskiego oraz o występowaniu borów sosny rumelijskiej, charakterystycznych dla tego obszaru.
Park Narodowy Durmitor
Ostatnim omawianym parkiem był Durmitor, słynący z wysokogórskich krajobrazów. Najwyższym szczytem jest Bobotov Kuk (2523 m n.p.m.). Szczególne miejsce w prezentacji zajmował Kanion rzeki Tary, uznawany za najgłębszy w Europie (około 1300 m). Tomasiewicz wskazał na liczne formy polodowcowe, piargi oraz rozległe hale, które w wyniku zanikania tradycyjnego pasterstwa stopniowo zarastają lasem.
Refleksja końcowa
Na zakończenie prelegent zauważył, że Czarnogóra dynamicznie się zmienia. Z jednej strony obserwujemy naturalną sukcesję lasu na dawnych terenach wypasowych, z drugiej - intensywny rozwój infrastruktury turystycznej. Przyszłość czarnogórskich parków narodowych zależeć będzie od zachowania równowagi między ochroną przyrody a rozwojem gospodarczym.
Spotkanie w Galerii „Pod Aniołem” po raz kolejny udowodniło, że cykl „Wędrówki z pasją” trafia w oczekiwania mieszkańców i gości Rabki-Zdroju. Opowieść Janusza Tomasiewicza była nie tylko podróżą przez malownicze krajobrazy Bałkanów, lecz także refleksją nad odpowiedzialnością za wspólne dziedzictwo przyrodnicze Europy.
