Jubileuszowy XL Konkurs Recytatorski im. Antoniny Zachary-Wnękowej. Czterdzieści edycji w służbie poezji i tradycji
Poezja, gwara góralska, wzruszenia i jubileuszowy tort – tak wyglądał XL Konkurs Recytatorski im. Antoniny Zachary-Wnękowej, który odbył się 20 listopada 2026 roku w Rabce-Zdroju. W jubileuszowej, czterdziestej edycji wydarzenia wzięło udział 71 młodych recytatorów z Rabki-Zdroju i wielu miejscowości regionu. Uczestnicy prezentowali swoje umiejętności w kinie „Śnieżka” oraz Galerii „Pod Aniołem”, przypominając twórczość wybitnej rabczańskiej poetki i udowadniając, że jej literackie dziedzictwo wciąż inspiruje kolejne pokolenia. Nie zabrakło wspomnień o patronce konkursu, warsztatów aktorskich, nagród oraz wyjątkowego, słodkiego akcentu przygotowanego z okazji jubileuszu.
Czterdzieści edycji poetyckiej tradycji
Konkurs Recytatorski im. Antoniny Zachary-Wnękowej od czterech dekad zajmuje ważne miejsce w kalendarzu wydarzeń kulturalnych Rabki-Zdroju. Jego celem jest nie tylko upamiętnienie poetki, której życie i twórczość były nierozerwalnie związane z regionem, ale także popularyzacja literatury, pielęgnowanie gwary góralskiej oraz rozwijanie wrażliwości młodego pokolenia na piękno słowa.
Tegoroczna edycja miała szczególny charakter. Do udziału zgłosiło się 71 uczestników reprezentujących przedszkola, szkoły podstawowe i zespoły regionalne z Rabki-Zdroju, Kasinki Małej, Kasiny Wielkiej, Mszany Dolnej, Orawki, Spytkowic, Olszówki, Rokicin Podhalańskich i innych miejscowości.
Uroczystego powitania uczestników, nauczycieli, opiekunów, jurorów i zaproszonych gości dokonał dyrektor Muzeum im. Władysława Orkana w Rabce-Zdroju, Wojciech Kusiak. Podkreślił, że czterdziestoletnia historia konkursu jest przede wszystkim zasługą kolejnych pokoleń młodych recytatorów, którzy z odwagą stają przed publicznością, aby prezentować poezję.
– Witam was serdecznie i ciepło – nauczycieli, organizatorów, ale przede wszystkim recytatorów, bo to wy stanowicie o tym, że ten konkurs trwa już przecież 40 lat – mówił Wojciech Kusiak.
Dyrektor przypomniał również o osobach, dzięki którym konkurs powstał i przez lata się rozwijał. Szczególne słowa uznania skierował do Zbigniewa Kopytka, spadkobiercy twórczości Antoniny Zachary-Wnękowej, inicjatora konkursu i wieloletniego propagatora dorobku poetki, oraz ks. kanonika Józefa Kapci. Obaj, choć nie mogli uczestniczyć w tegorocznym spotkaniu, objęli jubileuszową edycję honorowym patronatem.
Antonina Zachara-Wnękowa – niezwykłe życie i literackie dziedzictwo
Jednym z najważniejszych momentów uroczystości było wystąpienie Marii Wawryków, członkini jury i Kolegium Redakcyjnego wydań dzieł poetki, która przypomniała zgromadzonym niezwykły życiorys Antoniny Zachary-Wnękowej.
Poetka urodziła się 16 czerwca 1894 roku w Olszówce. Jej dzieciństwo upłynęło w rodzinie, w której mimo trudnych warunków materialnych przywiązywano ogromną wagę do wychowania, wrażliwości na ludzką krzywdę oraz szacunku dla przyrody. Te wartości znalazły później odzwierciedlenie w jej twórczości.
Maria Wawryków opowiedziała o edukacji przyszłej poetki, ukończeniu gimnazjum w Krakowie w 1914 roku, dramatycznych doświadczeniach I wojny światowej, pobycie na terenach dzisiejszej Białorusi i Ukrainy, a także o pracy nauczycielskiej i działalności społecznej. Przypomniała również historię jej małżeństwa z Józefem Wnękiem, którego łączyło z Antoniną zamiłowanie do poezji.
Życie poetki nie było wolne od dramatów. Doświadczyła wojennej tułaczki, biedy, śmierci dziecka, a później utraty ukochanego męża. Mimo tych doświadczeń nie przestała tworzyć. Szczególnie intensywny okres jej działalności literackiej przypadł na ostatnie trzy dekady życia.
Za życia Antoniny Zachary-Wnękowej ukazały się między innymi tomik „Malwy”, dramat „Nieznany żołnierz” oraz „Baśnie spod Gorców”. Wiele utworów pozostawało jednak przez lata w rękopisach. Ich ocalenie i popularyzacja były możliwe w dużej mierze dzięki zaangażowaniu Zbigniewa Kopytka, któremu poetka powierzyła swoje literackie dziedzictwo.
Maria Wawryków zwróciła uwagę, że twórczość rabczańskiej autorki pozostaje aktualna, ponieważ porusza uniwersalne wartości: dobroć, szacunek do drugiego człowieka, miłość do rodzinnych stron i troskę o otaczający świat.
– Pani Antonina wystawiła sobie piękny pomnik, właśnie pozostawiając nam w spadku, w spuściźnie to całe bogactwo poezji, prozy – podkreśliła, zachęcając nauczycieli i młodzież do sięgania po jej utwory, zwłaszcza baśnie.
Przypomniała również, że poetka spoczywa na rabczańskim cmentarzu, w rodzinnym grobowcu Zacharów, a najlepszą formą zachowania pamięci o niej jest nieustanne odkrywanie i przekazywanie jej twórczości kolejnym pokoleniom.
Burmistrz Leszek Świder: Każdy występ to ważne doświadczenie
Jubileuszowy konkurs oficjalnie otworzył burmistrz Rabki-Zdroju Leszek Świder, który pogratulował organizatorom czterdziestu edycji wydarzenia, a młodym uczestnikom życzył odwagi i sukcesów.
W swoim wystąpieniu podzielił się osobistym wspomnieniem z dzieciństwa, kiedy sam musiał występować publicznie i recytować wiersze. Jak przyznał, wówczas nie zawsze sprawiało mu to przyjemność, jednak zdobyte doświadczenia okazały się niezwykle przydatne w dorosłym życiu.
– Nie zdawałem sobie sprawy, że kiedyś w dorosłym życiu po prostu mi się to przyda. Dzisiaj muszę dużo częściej występować i dzięki temu występowi właśnie w tych młodych latach pozwoliło mi to skupić się na tym, co chcę powiedzieć, a nie nad tym, żeby w ogóle wystąpić – mówił burmistrz.
Leszek Świder poinformował również o działaniach podejmowanych przez gminę na rzecz popularyzacji twórczości Antoniny Zachary-Wnękowej. Jednym z nich jest staranie o włączenie „Baśni o Tomku Luboniu” do zbioru baśni małopolskich.
Burmistrz podkreślił, że niezależnie od osiągniętego wyniku każdy uczestnik konkursu już odniósł sukces, ponieważ zdobył się na odwagę, by wystąpić przed publicznością.
Młodzi recytatorzy na dwóch scenach
Po uroczystym otwarciu rozpoczęły się przesłuchania konkursowe. Ze względu na dużą liczbę zgłoszeń uczestników podzielono na dwie grupy wiekowe.
Najmłodsi recytatorzy – dzieci z oddziałów przedszkolnych oraz uczniowie klas I–IV – prezentowali swoje umiejętności w kinie „Śnieżka”. Starsi uczniowie, z klas V–VIII, występowali w Galerii „Pod Aniołem”.
Łącznie przed komisjami konkursowymi zaprezentowało się 71 uczestników. W młodszej grupie wystąpiły 34 osoby, natomiast w starszej 37.
Recytatorzy rywalizowali w kategoriach literackiej i gwarowej. W ich repertuarze znalazły się utwory Antoniny Zachary-Wnękowej, a także poezja innych autorów. Szczególne miejsce zajmowały teksty nawiązujące do góralskiej tradycji, przyrody, codziennego życia mieszkańców regionu i wartości przekazywanych z pokolenia na pokolenie.
Występy były okazją do zaprezentowania nie tylko umiejętności pamięciowego opanowania tekstu, lecz także interpretacji, dykcji, wrażliwości artystycznej oraz swobody scenicznej.
W czasie obrad jury uczestnicy mogli wziąć udział w warsztatach recytatorskich prowadzonych przez Urszulę Tylkę-Jabczanik, aktorkę Teatru Lalek „Rabcio”. Spotkanie pozwoliło młodym wykonawcom poznać elementy warsztatu aktorskiego i dowiedzieć się, jak świadomie pracować głosem, interpretować tekst oraz radzić sobie z tremą.
Jubileuszowy tort na czterdziestolecie
Organizatorzy zadbali również o wyjątkowy akcent związany z jubileuszem. Z okazji czterdziestej edycji konkursu przygotowano okolicznościowy tort, który został podzielony między uczestników.
Była to miła niespodzianka, zapowiedziana już podczas otwarcia przez Wojciecha Kusiaka. Słodki poczęstunek stał się symbolicznym podkreśleniem czterech dekad wspólnego pielęgnowania pamięci o Antoninie Zacharze-Wnękowej i jej twórczości.
Laureaci XL Konkursu Recytatorskiego im. Antoniny Zachary-Wnękowej
Po wysłuchaniu wszystkich prezentacji komisje konkursowe wyłoniły laureatów i przyznały wyróżnienia.
Oddziały przedszkolne – klasa „0”
I miejsce – Elena Kubińska, Szkoła Podstawowa nr 2 w Spytkowicach
II miejsce – Julia Radoń, Przedszkole Miejskie nr 1 w Rabce-Zdroju
III miejsce – Leon Kosek, Przedszkole w Chabówce
Wyróżnienie: Franciszek Filas, Zespół Szkolno-Przedszkolny w Rokicinach Podhalańskich.
Kategoria literacka – klasy I–IV
I miejsce – Wiktoria Kurpiel, Katolicka Szkoła Podstawowa w Rabce-Zdroju
II miejsce – Maria Twaróg, Szkoła Podstawowa w Ponicach
III miejsce – Marcelina Drozd, Katolicka Szkoła Podstawowa w Rabce-Zdroju
Wyróżnienie: Amelia Plechowicz, Szkoła Podstawowa nr 1 w Mszanie Dolnej.
Kategoria gwarowa – klasy I–IV
I miejsce – Antoni Gryglicki, Zespół Szkolno-Przedszkolny w Rokicinach Podhalańskich
II miejsce – Stefan Cichański, Zespół Szkoły i Przedszkola w Olszówce
III miejsce – Julita Czerwińska, Dziecięcy Zespół Regionalny „Majeranki”
Wyróżnienia:
Joanna Batkiewicz, Szkoła Podstawowa w Orawce
Gabriel Michalak, Szkoła Podstawowa nr 3 w Kasince Małej
Lilianna Sularz, Dziecięcy Zespół Regionalny „Majeranki”
W tej grupie uczestników oceniała komisja w składzie: Iwona Gal, Krystyna Kachel, Maria Wawryków i Marcin Kudasik.
Kategoria literacka – klasy V–VIII
I miejsce – Kornelia Grzybacz, Szkoła Podstawowa w Orawce
II miejsce – Dominika Zając, Szkoła Podstawowa nr 1 w Rabce-Zdroju
III miejsce – Nadia Worwa, Szkoła Podstawowa nr 2 w Rabce-Zdroju
Wyróżnienia:
Patrycja Malina, Szkoła Podstawowa w Rabie Niżnej
Kalina Sutor, Szkoła Podstawowa nr 3 w Spytkowicach
Kategoria gwarowa – klasy V–VIII
I miejsce – Alicja Piekarczyk, Szkoła Podstawowa nr 1 w Mszanie Dolnej
II miejsce – Andrzej Adamek, Szkoła Podstawowa w Podsarniu
III miejsce – Weronika Łapka, Szkoła Podstawowa nr 2 w Rabce-Zdroju
Wyróżnienia:
Ksawery Kaciczak, Dziecięcy Zespół Regionalny „Majeranki”
Matteo Aggio, Szkoła Podstawowa w Skomielnej Białej
Występy starszych uczniów oceniało jury w składzie: Wojciech Kusiak, Cezary Skrocki i Magdalena Woźniak.
Wspólny wysiłek wielu instytucji
Jubileuszowa edycja konkursu była możliwa dzięki współpracy licznych instytucji i osób zaangażowanych w pielęgnowanie lokalnej kultury.
Wśród organizatorów znaleźli się: Burmistrz Rabki-Zdroju, Kolegium Redakcyjne wydań dzieł Antoniny Zachary-Wnękowej, Muzeum im. Władysława Orkana, Centrum Kultury, Sportu i Promocji w Rabce-Zdroju, Fundacja Rozwoju Regionu Rabka oraz Teatr Lalek „Rabcio”.
W przygotowaniu wydarzenia pomagali również Szkoła Podstawowa im. Antoniny Zachary-Wnękowej w Ponicach, Stowarzyszenie Miłośników Kultury Ludowej w Chabówce oraz Gorczański Oddział Związku Podhalan.
Nagrody dla uczestników ufundowali: Burmistrz Rabki-Zdroju, Przewodniczący Rady Miejskiej w Rabce-Zdroju, Fundacja Rozwoju Regionu Rabka, Gorczański Oddział Związku Podhalan, Teatr Lalek „Rabcio”, Dyrektor Szkoły Podstawowej w Ponicach, Muzeum im. Władysława Orkana oraz Centrum Kultury, Sportu i Promocji w Rabce-Zdroju.
Patronat medialny nad wydarzeniem sprawowały portale rabka.pl i Gorce24 oraz „Tygodnik Podhalański”.
Czterdzieści lat pamięci, która trwa
XL Konkurs Recytatorski im. Antoniny Zachary-Wnękowej był czymś więcej niż tylko rywalizacją młodych miłośników poezji. Stał się okazją do przypomnienia postaci niezwykłej kobiety, której twórczość wyrastała z miłości do rodzinnych stron, ludzi i góralskiej tradycji.
Czterdzieści edycji konkursu to również historia zaangażowania nauczycieli, rodziców, regionalistów i działaczy kultury, którzy przez kolejne lata zachęcali dzieci i młodzież do poznawania literackiego dziedzictwa Rabki-Zdroju.
Tegoroczne występy pokazały, że poezja Antoniny Zachary-Wnękowej nadal żyje – nie tylko na kartach książek, ale przede wszystkim w głosach młodych recytatorów, którzy nadają jej nowe brzmienie.
Organizatorzy podziękowali wszystkim uczestnikom za udział, nauczycielom i opiekunom za przygotowanie dzieci, a laureatom pogratulowali osiągniętych wyników. Wyrazili również nadzieję, że kolejne edycje konkursu będą nadal inspirować młodych ludzi do odkrywania piękna poezji, gwary i kultury rodzinnego regionu.
