90 lat Muzeum im. Władysława Orkana w Rabce-Zdroju. Jubileusz, wspomnienia i otwarcie nowej wystawy „Dziedzictwo 2.0”
Dziewięć dekad troski o historię, tradycję i dziedzictwo kulturowe Zagórzan. Muzeum im. Władysława Orkana w Rabce-Zdroju świętowało jubileusz 90-lecia działalności. Uroczystość odbyła się w wyjątkowej scenerii zabytkowego drewnianego kościoła pw. św. Marii Magdaleny, który od 1936 roku jest siedzibą muzeum. Jubileusz stał się okazją do wspomnień o twórcach placówki, podsumowania jej dorobku, podziękowań dla pokoleń muzealników oraz uroczystego otwarcia nowej wystawy stałej „Dziedzictwo 2.0”. W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele władz samorządowych, instytucji kultury, środowisk naukowych, regionaliści, artyści ludowi, przyjaciele muzeum oraz mieszkańcy Rabki-Zdroju.
Jubileusz w zabytkowym kościółku
Uroczystość rozpoczęła się w niezwykle nastrojowy sposób. Dyrektor Muzeum im. Władysława Orkana, Wojciech Kusiak, wyrecytował wiersz Antoniny Zachary-Wnękowej poświęcony staremu rabczańskiemu kościołowi. Słowa poetki, opisujące modrzewiową świątynię, otaczające ją drzewa i atmosferę dawnej Rabki, wprowadziły zgromadzonych w klimat jubileuszowego spotkania.
Następnie dyrektor powitał licznie przybyłych gości.
– Szanowni Państwo, dostojni goście, w imieniu całego zespołu muzealnego oraz własnym mam niezwykły zaszczyt i ogromną radość powitać Państwa na uroczystości jubileuszu 90-lecia naszego muzeum, a także na otwarciu nowej wystawy stałej. Państwa obecność to dla nas najpiękniejszy dowód na to, jak ważnym punktem na kulturalnej mapie jest ta instytucja – mówił Wojciech Kusiak
Wśród uczestników uroczystości znaleźli się m.in. Urszula Sroka, kierownik Delegatury Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Nowym Sączu, oraz przedstawiciele władz Powiatu Nowotarskiego: członek Zarządu Powiatu Jacek Król, przewodniczący Komisji Kultury Krzysztof Kuranda, a także radni powiatowi Renata Możdżeń-Starowicz i Stanisław Kiersztyn. W wydarzeniu uczestniczyli również burmistrz Rabki-Zdroju Leszek Świder, przewodniczący Rady Miejskiej Rafał Hajdyła wraz z radnymi, proboszcz parafii św. Marii Magdaleny ks. Piotr Iwanek oraz prezes Związku Podhalan Wiktor Zachwieja. Nie zabrakło także przedstawicieli Oddziału PTTK w Rabce-Zdroju i Uniwersytetu Jagiellońskiego, muzealników, etnografów, regionalistów, twórców ludowych, rzemieślników oraz osób od lat wspierających działalność placówki. Szczególnie serdecznie powitano byłych i obecnych pracowników muzeum, których wieloletnia praca, pasja i zaangażowanie odegrały istotną rolę w ochronie, zachowaniu i popularyzacji bogatego dziedzictwa historycznego oraz kulturowego Rabki-Zdroju i całego regionu.
Dziewięćdziesiąt lat historii i pamięci o przodkach
W swoim jubileuszowym przemówieniu dyrektor Wojciech Kusiak przypomniał początki instytucji oraz ludzi, którzy niemal sto lat temu dostrzegli potrzebę ratowania i dokumentowania kultury ludowej regionu.
– Sto lat temu narodziła się idea, dziewięćdziesiąt lat temu ta idea przerodziła się w muzeum. Dzisiaj, stojąc przed Państwem jako dyrektor tej wyjątkowej instytucji, czuję ogromną dumę, ale też głęboką pokorę wobec minionych dziewięciu dekad. Świętujemy jubileusz 90-lecia Muzeum imienia Władysława Orkana. Miejsca, które od prawie wieku udowadnia, że najcenniejszym eksponatem w historii świata jest po prostu człowiek – podkreślił.
Dyrektor przywołał nazwiska osób szczególnie zasłużonych dla powstania i rozwoju muzeum, wśród których znaleźli się m.in. ks. Justyn Bulanda, Stanisław Dunin-Borkowski, Zofia Sutorowska, Sebastian Flizak, Maryna Bujakowa i Zbigniew Wójciak.
To dzięki pasji i zaangażowaniu kolejnych pokoleń udało się stworzyć miejsce, w którym zgromadzono świadectwa życia codziennego, religijności, rzemiosła i sztuki mieszkańców regionu. Zabytkowy kościół stał się nie tylko przestrzenią wystawienniczą, lecz również symbolem pamięci o dawnych mieszkańcach Rabki i okolic.
Wojciech Kusiak odczytał także specjalnie przygotowany na jubileusz wiersz „90 lat i pierwszy dzień”, autorstwa Matteo Novariniego ze Studia Novarino w Turynie. Utwór przedstawiał muzeum jako doświadczoną staruszkę, która mimo upływu lat zachowuje dziecięcą ciekawość świata i otwartość na zmiany.
„Dziedzictwo 2.0” – nowe oblicze rabczańskiego muzeum
Jednym z najważniejszych momentów jubileuszu była prezentacja nowej wystawy stałej „Dziedzictwo 2.0”, przygotowanej przez zespół muzeum. O założeniach przedsięwzięcia opowiedziała zastępczyni dyrektora i koordynatorka projektu Małgorzata Wójtowicz-Wierzbicka.
Jak podkreśliła, nowa ekspozycja jest efektem wieloletnich przygotowań, poszukiwań i przemyśleń nad sposobem prezentowania dziedzictwa kulturowego.
– Projekt „Dziedzictwo 2.0” nie narodził się w zeszłym roku, bo narodził się w naszych głowach już dawno, dawno temu. Przygotowywaliśmy się do tego dzieła od ponad dekady. Dbałość o zbiory łączy się u nas z ideą dziedzictwa w ruchu, czyli reinterpretacją tradycji i szukaniem tego, po co współczesnemu człowiekowi potrzebna jest kultura ludowa – wyjaśniała.
Nowa wystawa pozwala spojrzeć na zgromadzone przez muzeum zbiory w szerszym kontekście historycznym i społecznym. Wśród prezentowanych obiektów znalazły się m.in. eksponaty związane z tradycyjnym rzemiosłem, kolekcja zabawek Jana Bujaka, odtworzona ekspozycja garncarstwa nawiązująca do wystawy z 1936 roku oraz pamiątki związane z dawną apteką „Pod Gwiazdą”.
Szczególne miejsce zajmują również przykłady ludowej sztuki sakralnej, w tym rzeźby Karola Wójciaka, zwanego Heródkiem, jednego z najbardziej oryginalnych twórców ludowych związanych z regionem.
Małgorzata Wójtowicz-Wierzbicka zwróciła uwagę, że muzeum posiada około pięciu tysięcy obiektów, w tym 412 rzeźb ludowej sztuki sakralnej. Znaczna część zbiorów pozostaje jednak w magazynach ze względu na ograniczoną przestrzeń ekspozycyjną. Jednym z marzeń zespołu jest powstanie nowego budynku, który umożliwiłby prezentację kolejnych kolekcji.
Koordynatorka projektu podziękowała wszystkim osobom, które przyczyniły się do realizacji wystawy. Wśród nich znaleźli się rzemieślnicy, artyści, konserwatorzy, wykonawcy prac technicznych, regionaliści i przedstawiciele współpracujących instytucji. Szczególne podziękowania skierowała do Natalii Klęsk, współautorki przedsięwzięcia, oraz całego zespołu muzealnego.
Burmistrz Leszek Świder: „To jest muzeum żywe”
Podczas uroczystości głos zabrał burmistrz Rabki-Zdroju Leszek Świder, który podkreślił znaczenie muzeum dla miasta i jego mieszkańców.
Zwrócił uwagę, że decyzja sprzed dziewięćdziesięciu lat o przeznaczeniu zabytkowego kościoła na cele muzealne okazała się niezwykle cenna. Dzięki temu świątynia nie tylko przetrwała, ale stała się jednym z najważniejszych miejsc na kulturalnej mapie Rabki-Zdroju.
– Dziewięćdziesiąt lat temu mieli pomysł, jak wykorzystać tę świątynię, i myślę, że jest wykorzystana pięknie. Tym bardziej że bardzo dużo ludzi nie tylko przychodzi i odwiedza muzeum, ale również zachowuje powagę w tym miejscu – mówił burmistrz.
Leszek Świder podkreślił również, że muzeum nie ogranicza swojej działalności do udostępniania eksponatów. Organizowane są tutaj wystawy, koncerty, wydarzenia regionalne i spotkania, które przyciągają mieszkańców oraz turystów.
– Mnie najbardziej cieszy to, że wokół tej świątyni dzieje się dużo różnych wydarzeń. To nie jest muzeum tylko po to, żeby sobie przyjść, pooglądać, tylko to jest muzeum żywe – zaznaczył burmistrz.
Jego słowa dobrze oddawały charakter placówki, która od lat łączy ochronę zabytków z aktywnym uczestnictwem w życiu kulturalnym miasta.
Życzenia i gratulacje od samorządowców
W imieniu Zarządu Powiatu Nowotarskiego oraz starosty Tomasza Hamerskiego przekazano dyrekcji i pracownikom muzeum gratulacje oraz życzenia dalszego rozwoju.
W jubileuszowym wystąpieniu podkreślono dziewięć dekad troski o dziedzictwo górali zagórzańskich oraz zabytkowy kościół pw. św. Marii Magdaleny.
– Niech to przepiękne miejsce nadal pozostanie żywym pomostem łączącym przeszłość z przyszłością. Pamiętając o dziedzictwie naszych ojców, budujemy przyszłość naszych dzieci – podkreślono w skierowanych do muzeum życzeniach.
Przedstawiciele powiatu przekazali muzeum obraz przedstawiający Świętą Rodzinę. Wręczono również dyplomy uznania od starosty dla zasłużonych pracowników placówki.
Z kolei Urszula Sroka odczytała list gratulacyjny wojewody małopolskiego Krzysztofa Jana Klęczara, który podziękował wszystkim osobom zaangażowanym w działalność muzeum.
Wojewoda życzył placówce kolejnych ciekawych inicjatyw, inspirujących wystaw i nieustającego zainteresowania zwiedzających.
Ks. Piotr Iwanek: „Kultura ludowa jest echem modlitwy ludu”
Szczególny charakter miało wystąpienie proboszcza parafii św. Marii Magdaleny, ks. Piotra Iwanka, który zwrócił uwagę na duchowy wymiar zgromadzonych w muzeum pamiątek.
– Czymże jest autentyczna kultura ludowa, jak nie echem modlitwy ludu? Te dawne pamiątki, stroje, naczynia garncarzy, skrzypce... To wszystko opowiada o duszach ludzi, którzy tu żyli, którzy tu zmagali się z trudami górskiego dnia powszedniego. Widzimy wielką lekcję wierności korzeniom, dziedzictwu, ziemi, którą ojcowie nam przekazali – mówił proboszcz.
Kapłan podkreślił, że zabytkowy kościół, mimo pełnienia funkcji muzealnej, nadal zachowuje wyjątkowy charakter miejsca związanego z wielowiekową historią religijną Rabki.
Proboszcz poinformował ponadto o planach wykonania przez parafię podjazdu dla osób z niepełnosprawnościami od tylnej strony kościoła, co ma poprawić dostępność zabytkowego obiektu.
Muzeum doceniane przez środowisko naukowe i kulturalne
Wśród osób składających gratulacje znalazła się prof. Stanisława Trebunia-Staszel, przewodnicząca Rady Muzeum, reprezentująca również środowisko akademickie Uniwersytetu Jagiellońskiego.
– Z podziwem patrzymy na Państwa działalność misyjną, muzealniczą, ale też społeczną. To miejsce jest żywym laboratorium, gdzie przeszłość spotyka się ze współczesnością – podkreśliła.
Profesor zwróciła uwagę na znaczenie współpracy muzeum z naukowcami, etnografami i badaczami kultury ludowej. Dzięki temu placówka nie tylko chroni zabytki, ale również uczestniczy w dokumentowaniu i interpretowaniu dziedzictwa regionu.
Gratulacje przekazała także Krystyna Kachel, reprezentująca Teatr Lalek „Rabcio”.
– To jest fenomen, że w takiej małej miejscowości mamy dwie tak wieloletnie i duże instytucje jak Muzeum Orkana i Teatr Lalek „Rabcio” – mówiła, dziękując za wieloletnią współpracę.
W imieniu Gorczańskiego Oddziału Związku Podhalan wystąpił jego prezes Wiktor Zachwieja, który przypomniał słowa o potrzebie tworzenia kultury, w której obok nowych wartości zachowane zostają te dawne, uświęcone tradycją.
Wśród przemawiających znalazła się również badaczka Maja Kubacka, która podziękowała muzeum za wsparcie badań nad życiem i twórczością Karola Wójciaka Heródka.
– Gdyby nie wsparcie tego muzeum, Małgorzaty, Natalii i dyrekcji, na pewno nie udałoby mi się zebrać w formie publikacji i innych działań materialnego i niematerialnego dziedzictwa Karola Wójciaka Heródka. Jestem wzruszona, że te rzeźby dzisiaj tutaj są i uświetniają jubileusz muzeum – mówiła.
Życzenia przekazali także przedstawiciele Małopolskiego Instytutu Kultury, przyjaciele muzeum oraz Muzeum Regionalnego Ziemi Limanowskiej.
Pierwsza pracownia konserwatorska w 90-letniej historii muzeum
Jubileusz stał się również okazją do zaprezentowania kolejnych przedsięwzięć realizowanych przez placówkę.
O jednym z najważniejszych projektów opowiedziała Natalia Klęsk, starszy konserwator muzeum. Chodzi o utworzenie i wyposażenie pierwszej w historii instytucji profesjonalnej pracowni konserwatorskiej.
– Równolegle z projektem wystawy nasze muzeum realizowało w tym samym czasie drugi projekt, czyli dwa projekty w jednym roku jubileuszowym. Drugi projekt to stworzenie i wyposażenie pierwszej pracowni konserwatorskiej od dziewięćdziesięciu lat – wyjaśniała.
Przedsięwzięcie o wartości około 100 tysięcy złotych pozwoliło na zakup specjalistycznego wyposażenia niezbędnego do prowadzenia prac konserwatorskich, dokumentacyjnych i digitalizacyjnych.
Wśród zakupionych urządzeń znalazły się m.in. oczyszczacze powietrza, systemy odciągowe, specjalistyczne oświetlenie oraz sprzęt służący do dokumentowania stanu zachowania muzealiów.
Powstanie pracowni oznacza istotny krok w kierunku zwiększenia możliwości samodzielnej ochrony zbiorów. Dzięki nowemu wyposażeniu muzeum będzie mogło skuteczniej dbać o zabytki, prowadzić prace zabezpieczające i przygotowywać eksponaty do prezentacji.
Natalia Klęsk wspomniała również o trzecim przedsięwzięciu jubileuszowym, związanym z konserwacją zabytkowego muru otaczającego dawny kościół.
Ludzie, którzy tworzą muzeum
Jednym z najbardziej wzruszających momentów uroczystości było zaproszenie przed zgromadzonych gości całego zespołu Muzeum im. Władysława Orkana.
Dyrektor Wojciech Kusiak podziękował pracownikom za ich codzienny trud, zaangażowanie i pasję, dzięki którym możliwe było przygotowanie nowej wystawy oraz realizacja jubileuszowych przedsięwzięć.
Małgorzata Wójtowicz-Wierzbicka przypomniała, jak wiele wysiłku wymagało przeprowadzenie zmian w zabytkowych wnętrzach.
– Bez tych wszystkich ludzi, którzy tu stoją, nasze przedsięwzięcie by się nie powiodło. Spędziliśmy tutaj dwa bardzo zimne miesiące i poty wylewaliśmy przy tym projekcie. Zmieniliśmy dla Was całą ekspozycję od szczytu. Dzięki zgranemu zespołowi i pasji było to możliwe – mówiła.
Podziękowania skierowano również do wszystkich współpracowników, darczyńców, rzemieślników i instytucji, które wspierały muzeum przy realizacji nowej ekspozycji.
To właśnie wspólna praca wielu osób sprawiła, że jubileusz dziewięćdziesięciolecia stał się nie tylko okazją do świętowania przeszłości, ale także momentem rozpoczęcia nowego etapu w historii muzeum.
Koncert organowy i zwiedzanie nowej ekspozycji
Uroczystość uświetnił krótki koncert organowy w wykonaniu Wojciecha Gracza, który nadał wydarzeniu wyjątkowy, podniosły charakter. Następnie zaproszeni goście mogli zwiedzić nową wystawę stałą „Dziedzictwo 2.0”, zapoznać się z jej koncepcją oraz obejrzeć przygotowane ekspozycje.
Była to okazja do rozmów z pracownikami muzeum, wspomnień o dawnych czasach i wymiany doświadczeń między osobami od lat związanymi z ochroną dziedzictwa kulturowego regionu.
Dziewięćdziesiąte urodziny Muzeum im. Władysława Orkana pokazały, że ta wyjątkowa instytucja pozostaje jednym z najważniejszych strażników historii Rabki-Zdroju i kultury Zagórzan.
Zabytkowy modrzewiowy kościół pw. św. Marii Magdaleny, pamiętający wiele pokoleń mieszkańców, nadal tętni życiem. Odbywają się tutaj wystawy, koncerty, spotkania z twórcami ludowymi, wydarzenia edukacyjne i regionalne, a zgromadzone eksponaty opowiadają historię ludzi, którzy przez stulecia tworzyli tożsamość Rabki i okolic.
Jubileusz 90-lecia był więc nie tylko świętem muzeum, lecz także hołdem dla wszystkich, którzy przez dziesięciolecia ratowali od zapomnienia lokalną historię, tradycje i kulturę. Otwarcie wystawy „Dziedzictwo 2.0” udowodniło, że przeszłość może być inspiracją dla współczesności, a muzeum – zgodnie ze słowami burmistrza Leszka Świdra – pozostaje miejscem żywym, otwartym na ludzi i nowe wyzwania.
